MARCIN BUTKIEWICZ

Internet w instytucjach publicznych

Zagadnienia prawne

Dział: Prawo

Książka zawiera interpretację najistotniejszych uregulowań prawnych dotyczących korzystania z Internetu przez instytucje publiczne. Ma na celu przybliżenie prawa Internetu zarówno osobom odpowiedzialnym za wdrażanie tej sieci w jednostkach państwowych i samorządowych, jak i osobom zamierzającym czy zmuszonym korzystać z Internetu w kontaktach z instytucjami publicznymi. Omówione zostały także wybrane rozwiązania europejskie.

Celem niniejszej publikacji jest przybliżenie Czytelnikowi w sposób przystępny możliwości wykorzystania Internetu jako środka komunikacji z instytucjami publicznymi. Można stwierdzić, że informatyzacja urzędów po uchwaleniu ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne zostanie znacznie zdynamizowana. Korzystanie z Internetu w instytucjach publicznych stanie się koniecznością - ustawa nakłada obowiązki związane z tym medium, właściwie nie pozostawiając podmiotom publicznym możliwości wyłączenia się z informatyzacji.

Książka jest adresowana do osób prywatnych i przedsiębiorców prowadzących sprawy przed organami administracji - w tym podatkowej, przed sądami oraz w zamówieniach publicznych. Wskazana jest zwłaszcza dla profesjonalnych zastępców procesowych, a także doradców podatkowych czy biur rachunkowych.

Omówienie  tematów umożliwia zapoznanie się z zagadnieniami stosowania Internetu studentom ekonomii, prawa i administracji.

Autor dokonuje przeglądu zagadnień związanych z wykorzystaniem Internetu – czy ogólniej: środków komunikacji elektronicznej – w sferze publicznej. Tematykę tę ujmuje bardzo szeroko, rozpoczynając od dość szczegółowego omówienia podstaw prawnych podpisu elektronicznego oraz związanego z podpisem systemu certyfikacji tworzącego infrastrukturę klucza publicznego, a kończąc na zagadnieniach elektronicznego przesyłania deklaracji podatkowych oraz faktur.

Pierwszy rozdział książki poświęcony jest podpisowi elektronicznemu i zagadnieniom jego równoważności z podpisem własnoręcznym. Autor omawia w nim też dość szczegółowo rozwiązania certyfikacji podpisów, podmiotów świadczących usługi certyfikacji oraz ważności certyfikatów.

W drugim rozdziale autor dokonuje przeglądu metod wykorzystania Internetu jako medium informacyjnego w działalności administracji publicznej. Omawia we nim nie tylko Biuletyn Informacji Publicznej oraz ustawę o informatyzacji, ale także regulacje dotyczące elektronicznej formy wnoszenia podań oraz zasad doręczeń podań i pism urzędowych mających formę elektroniczną. W rozdziale tym M. Butkiewicz porusza także zagadnienie, które zyskało podstawę w ustawie o informatyzacji – a mianowicie zasady ogłaszania aktów normatywnych w Internecie. W rozdziale tym znalazł się też przegląd dwóch zagadnień powiązanych ze sobą, choć jednak dość odległych od reszty tematyki w nim omawianej – przekazywania drogą elektroniczną ubezpieczeniowych deklaracji rozliczeniowych w systemie KSI ZUS odrębnego systemu przesyłania okresowych sprawozdań i wniosków o wypłaty z Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

W rozdziale zatytułowanym „Internet a sądy” mowa jest nie tylko o elektronicznej formie pism procesowych w sądownictwie cywilnym i analogiach do dawniejszych środków transmisji danych (telegram) oraz o szczegółowych kwestiach interpretacji zasad doręczeń pism i przesłuchań w procedurach regulowanych przepisami Kodeksu karnego, ale również o korzystaniu z poczty elektronicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sądem Najwyższym i Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości. Oddzielną częścią tego rozdziału są rozważania dotyczące zachowania tajemnicy i ogólnie – zasad korzystania z komunikacji elektronicznej przez adwokatów, radców prawnych i doradców podatkowych.

Odrębną tematycznie częścią książki są rozdziały poświęcone informatyzacji zamówień publicznych zastosowań komunikacji elektronicznej w sferze finansowej i podatkowej. W rozdziale o zamówieniach autor omawia regulacje zawarte w tzw. Ustawie Modelowej UNCITRAL, w dyrektywach Komisji Europejskiej oraz w polskiej ustawie o zamówieniach publicznych, odnoszące się do publikacji zamówień oraz realizacji zakupów, do aukcji elektronicznych oraz zastosowania podpisu elektronicznego. W „polskiej" części rozdziału porusza też problem czasu złożenia oświadczeń w systemie zakupów oraz bezpieczeństwa i pewności prowadzonego elektronicznie postępowania.

W rozdziale o wykorzystaniu komunikacji elektronicznej i Internetu w sferze finansowej i podatkowej mniej miejsca zajmują kwestie zastosowania środków komunikacji elektronicznej w procedurach podatkowych. Dużo obszerniej są omawiane zagadnienia faktur elektronicznych, przy czym autor nie tylko omawia obowiązujące regulacje, ale wskazuje także na niespójność rozporządzenia o e-fakturach zarówno z regulacjami unijnymi, jak i z przepisami podatkowymi obowiązującymi podatników.

Autor kończy książkę przedstawieniem obecnego stanu regulacji opłat skarbowych, podnosząc wpływ tego stanu na wykorzystanie form elektronicznych w praktyce.

Do dyskusyjnych wyborów autora pracy należy dość szczegółowe omówienie systemu certyfikacji podpisów elektronicznych – przedstawione bardziej z punktu widzenia podmiotów świadczących usługi certyfikacyjnej niż użytkowników podpisu. Pewien niedosyt mogą poczuć np. urzędnicy, dla których mniejszą wartość przedstawia i tak skrótowe z natury rzeczy omówienie Wrót Polski, a którzy na pewno chętniej widzieliby w pracy obszerniejsze rozwinięcie tematyki komunikacji elektronicznej w postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza pominięte przez autora zagadnienia obiegu dokumentów elektronicznych wewnątrz urzędu. W pracy jest też pewna niekonsekwencja ujęcia. Autor podnosi w kilku miejscach wyższość rozwiązań elektronicznych, słusznie podkreślając konieczność stosowania odpowiednich zabezpieczeń z racji zupełnie odmiennego charakteru przesyłania np. pism procesowych. Jednak przypominając o konieczności archiwizowania nośników elektronicznych w odpowiednich warunkach, wydaje się przeciwstawiać im jakby zupełnie niewymagające odpowiednich warunków archiwizacji dokumenty w postaci papierowej.

Nie do końca można się też zgodzić z jego rozważaniami dotyczącymi uiszczania wpisów sądowych, a zwłaszcza terminów wniesienia wpisu, choć autor powołuje się na stanowiska Sądu Najwyższego w tej sprawie. Autor przeciwstawia bowiem elektroniczne zlecenie przelewu realizowane w systemie on-line banku z takim poleceniem zleconym w trybie off-line. Wydaje się, że doszło do pomieszania pojęć ze sfery komunikacji off-line, niekonieczne realizowanej w czasie rzeczywistym (a więc np. przy użyciu poczty elektronicznej), a pojęciami z terminologii bankowości elektronicznej off-line, charakteryzującymi się odmiennym trybem przygotowywanie zleceń dla banku w porównaniu z wersją on-line. Nie ma to jednak nic wspólnego z terminem wykonania polecenia przelewu, który tak samo jak w bankowości on-line powinien się liczyć z chwilą połączenia się z systemem transakcyjnym banku. Rozważania autora dotycząca przekazywania polecenia przelewu pocztą elektroniczną wydają się więc chybione – tym bardziej że większość systemów, mających kiedyś charakter off-line, dziś działa na łączach stałych w trybie równoważnym z systemami on-line i różni się od systemów internetowych już tylko dedykowanym interfejsem. W dodatku nie znam systemu bankowości elektronicznej w Polsce, który przyjąłby polecenie przelewu przesłane pocztą elektroniczną.

Praca Mariana Butkiewicza stanowi pierwsze tak kompleksowe zestawienie kwestii prawnych zastosowań środków komunikacji elektronicznej w kontaktach obywateli i przedsiębiorców z administracją publiczną. Z tego powodu jest bardzo przydatna a wartości jej nie umniejszają wspomniane wyżej uwagi. Oddzielnym atutem pracy są rozważania autora wykraczające poza omówienie samego stanu prawnego i wskazujące na sprzeczności regulacji, a przy tej okazji będące celną krytyką zastosowanych rozwiązań prawnych (np. dotyczących faktur w formie elektronicznej lub uiszczania opłat skarbowych).

Tomasz Kulisiewicz, redaktor naczelny dwumiesięcznika „elektroniczna Administracja”
Polecamy w naszej internetowej księgarni finansowej najlepsze książki ekonomiczne. Zapraszamy do zakupu!