Praca koncentruje się na zagadnieniach gospodarki budżetowej jednostek samorządu terytorialnego oraz planowania w budżecie zadań realizowanych przez nie. Przedmiotem rozważań badawczych jest planowanie budżetowe jako proces realizowany w jednostkach samorządu terytorialnego, a w szcze­gólności problem poprawy skuteczności tego procesu w celu zapewnienia równowagi i stabilności nansowej rozpatrywanej w czasie (horyzont krótkoterminowy i długoterminowy).

Praca ma na celu określenie pożądanych rozwiązań modelowych dotyczących planowania budżetowego. Problematyka ta jest rozpatrywana przez pryzmat strategiczny i operacyjny, gdyż wymaga podejścia kompleksowego i zintegrowanego, jak również wymaga uwzględnienia czynnika czasu i zmian zachodzących w otoczeniu jednostki samorządu terytorialnego. Podstawowym problemem, na jaki napotyka obecnie samorząd gminny, jest kwestia szczupłości środków w stosunku do zgłaszanych potrzeb przez społeczność. Całościowe spojrzenie bez ograniczeń czasowych uwalnia brak potrzeby natychmiastowego zagospodarowywania wolnych zasobów publicznych poprzez rozszerzenie horyzontu czasowego procesu planistycznego i brak konieczności ograniczania czasowego realizowanych zadań.

Tym samym daje to możliwość limitowania zadań w sposób rzeczowy, czasowy i finansowy oraz większe możliwości aktywnego zarządzania finansami. Rozszerzony horyzont czasowy procesu planowania pozwala dokonywać pomiaru prognozowanej efektywności oraz kosztów związanych z realizacją poszczególnych zadań w sposób pełny, a nie wycinkowy w przypadku stosowania zasady jednoroczności. Takie podejście uwypukla problem odpowiedzialności za podejmowane decyzje i ich skutki w jednostkach samorządu terytorialnego.
Mając na uwadze powyższe uwarunkowania, w pracy przyjęto następującą tezę badawczą - obecny system planowania budżetowego i realizacji budżetu w jednostkach samorządu terytorialnego ogranicza możliwości poprawy efektywności wykorzystania środków publicznych oraz nie sprzyja stabilizacji prowadzonej przez nie gospodarki finansowej.

Jako cele badawcze uzupełniające, realizowane w niniejszej pracy wskazano:

1. Określenie (diagnoza) obowiązujących procedur planistycznych i metod planowania stosowanych obecnie w jednostkach samorządu terytorialnego (tradycyjnie stosowanych i nowoczesnych).
2. Określenie przyczyn zahamowania procesu wdrażania nowoczesnych metod planowania budżetowego w podsektorze samorządowym.
3. Opracowanie typologii procedur planowania budżetowego i budżetowania w jednostkach samorządu terytorialnego.
4. Wypracowanie zintegrowanego modelu planowania budżetowego w jednostkach samorządu terytorialnego.

W trakcie tych badań wykorzystano następujące metody:

– krytyczną analizę literatury przedmiotu krajowej i zagranicznej,
– metody statystyczne,
– techniki badań ankietowych oraz wywiadu bezpośredniego,
– analizę zjawisk i syntezę wyników.

W pracy posłużono się techniką ankietową oraz wywiadem. Ankieta została skierowana do jednostek samorządu terytorialnego i miała na celu ustalenie ogólnych procedur, stosowanych metod planowania i postulowanych zmian w metodach planowania w jednostkach samorządu terytorialnego. Ankieta ta była adresowana do jednostek samorządu terytorialnego trzech województw i miała charakter anonimowy zarówno z punktu widzenia poszczególnych indywidualnych jednostek samorządu, jak i przestrzennego, zgodnie z życzeniem respondentów. Po zakończonych badaniach oraz ich przetworzeniu przeprowadzono analizę techniką wywiadu w wybranych 46 jednostkach w celu potwierdzenia wyników badań ankietowych oraz wypracowania postulatów w zakresie modelu planowania budżetowego.

W pracy oparto się na ogólno dostępnych publikacjach polskich i zagranicznych. W szczególności wykorzystano zwarte publikacje naukowe z zakresu finansów, finansów publicznych, finansów samorządowych, zarządzania i zarządzania strategicznego, polityki gospodarczej, prawa oraz naukowe wydawnictwa ciągłe i konferencyjne z zakresu finansów samorządowych, finansów, zarządzania strategicznego. Wspomagano się również aktualnie obowiązującymi przepisami prawnymi, regulującymi: funkcjonowanie i gospodarkę finansową jednostek samorządu terytorialnego. Wykorzystano ponadto materiały statystyczne GUS w zakresie kształtowania się dochodów gmin, materiały sprawozdawcze Regionalnych Izb Obrachunkowych oraz Ministerstwa Finansów. Odrębnym źródłem informacji były przeprowadzone badania ankietowe oraz wywiady bezpośrednie w zakresie stosowanych procedur i metod planowania budżetowego w jednostkach samorządu terytorialnego.

Praca została przygotowana zgodnie ze stanem prawnym na dzień 31 października 2006 r.. Zaprezentowane w opracowaniu informacje oraz wyniki badań obejmują lata 2005–2006. Przeprowadzone badania mają charakter teoretyczno-praktyczny. Efekty mogą znaleźć praktyczne aplikacje w gospodarce finansowej i zarządzaniu jednostkami samorządu terytorialnego. Wyniki ankiety oddają ogólny stan i zaawansowanie jednostek samorządowych w zakresie stosowanych metod planowania i budżetowania. Wypracowany model zmian w procedurach planowania budżetowego może mieć zastosowanie w praktyce, ale wymaga spełnienia pewnych warunków, które określono w ostatniej części postulatywnej pracy.
Książka już w ofercie naszej księgarni finansowej. Zapraszamy!